Het verhaal
De duistere kant van insuline
Insuline doet veel meer dan glucose wegwerken. Insuline verstoort ook indirect de
hormoonhuishouding en de afweer. Een te hoge insulinespiegel is daarom een ramp. Het is
een verborgen kant van diabetes type-2. En volgens orthomoleculair arts Boudewijn
Felperlaan de grondoorzaak van welvaartsziekten.
Hij houdt van lekker eten, kookt graag zelf. Maar in zijn keuken is geen brood te vinden,
zomin als aardappelen, rijst of pasta. Boudewijn Felperlaan mijdt hooggeconcentreerde
koolhydraten als de pest. Bijna letterlijk: voor de orthomoleculair werkende
natuurgeneeskundig arts zijn die suikerbommen de indirecte oorzaak van welvaartsziekten.
Diabetes voorop.
Het oude Baarn heeft de allure van
koloniale rijkdom en statigheid, naadloos aansluitend bij de architectuur rond het
dichtbij gelegen paleis Soestdijk. Het huis van dokter Felperlaan past perfect in dat
klassieke plaatje. Zandsteenkleurige gevel, hoge smalle ramen, rondom tuin met
rozenborders en knerpende grindpaden, alles omsloten door smeedijzeren hekwerk.
De spreekkamer van dokter Felperlaan is
meer een mix van rustige stijlen; een strak en bijna leeg bureau, even strakke
boekenkasten met Aakster/vanDijk/vanWijk naast Von Daeneken en Einstein naast Voll. Geen
computer. Een dampende cappuccino. Verkeersruis, ondanks de dubbele ramen.
Waar hij vandaan komt – het
Zuid-Limburgse – woonde Boudewijn Felperlaan nóg fraaier. Maar dat was niet genoeg
om hem daar te houden. De Randstad had hem uiteindelijk meer te bieden nadat hij eenmaal
de conventionele geneeskunde de rug had toegekeerd. "Niet in wrok; ik kon er alleen
steeds minder mee. ‘Eens ziek, altijd ziek’ leek het wel. Daar in Limburg
draaide ik met vijf collega’s diensten in een gezondheidscentrum. Ik wist welke pil
bij welke klacht hoort, maar ik begreep niet waaróm een patiënt ziek was. En volgens mij
moest je dat weten om echt te kunnen genezen."
Felperlaan snuffelde aan homeopathie,
voelde zich al wat beter thuis bij lichaamsgerichte therapie en acupunctuur, maar vond
zijn weg uiteindelijk in de orhomoleculaire geneeskunde. ‘Voeding, naast emotionele
problematiek, daar draait het allemaal om,’ was al snel zijn overtuiging. En dus lag
het voor de hand om het gedachtegoed van de klassiek-westerse natuurgeneeskunde te
omarmen. Ook daarin is de sleutel tot preventie én behandeling een verantwoorde voeding.
Insuline als ziekmaker
Maar wat ‘verantwoord’ is, daarover denkt Boudewijn Felperlaan toch iets anders
dan de klassieken. En al heel anders dan het Voedingscentrum, zelfs wezenlijk anders dan
de meeste voedingskundigen van vandaag de dag.
"Ik ga een knuppel in het hoenderhok
gooien," wist hij, toen hij instemde met een voordracht op het Folia Orthica
Symposium 2004 over diabetes en voeding. Daar postuleerde hij zonder blikken of blozen
zijn overtuiging dat hooggeconcentreerde koolhydraten de pest zijn voor de gezondheid van
de moderne mens. "Wat zijn onze grote gezondheidsproblemen? Sinds enige tijd zijn dat
– nog steeds in toenemende mate – kanker en hart- en vaatziekten. Een halve eeuw
terug kreeg één op de 33 mensen kanker. Nu is dat één op de drie. Daar kwamen heel
snel diabetes en overgewicht bij. Er zijn nu een half miljoen geregistreerde
diabetespatiënten en bijna net zo veel verborgen gevallen. Elk jaar komen er 60.000 bij.
Maar ook allergieën, chronische ontstekingen en astmatische aandoeningen nemen dramatisch
toe."
Volgens Felperlaan is het naïef om al
die problemen als geïsoleerde ontwikkelingen te zien. "Hier móet toch een gemene
deler zijn?" En de natuurarts denkt dat hij die gevonden heeft: een ontregeling van
de insulinehuishouding. Heel veel mensen – misschien wel een derde van de westerse
bevolking – heeft een te hoog insulineniveau in het bloed. "Omdat we de hele dag
door geconcentreerde koolhydraten naar binnen werken; brood, koekjes, gebak, aardappelen
of patat, pasta of rijst. Ons lichaam is er ontzettend kien op om het bloedsuikergehalte
constant te houden. Dat gebeurt dus met insuline: het teveel aan suikers in het bloed
wordt omgezet in vet. Wie wat bewaart, die heeft wat! Dat zadelt ons niet alleen met
overgewicht op, maar ook met een voortdurend en gevaarlijk hoog insulineniveau in het
bloed."
Gevaarlijk? "Ja, want daardoor wordt
onder andere de werking van polypeptide-hormonen afgeremd. Dat kan onder meer leiden tot
een trage schildklier of tot melkklierknobbels in de vrouwelijke borsten. Maar een
verhoogd insulineniveau zorgt ook voor meer vrijgemaakt arachidonzuur, wat weer
ontstekingen en hoofdpijn kan uitlokken, maar ook hoge bloeddruk."
Met insuline naar slechte eicosanoïden
Hij grijpt in een lade en legt een
kopietje op zijn kop op z’n bureau, zodat zijn gast het schema dat er op staat goed
kan bezien. "Kijk hier," zegt hij en wijst naar de linkerkolom. "Daar zie
je de route en het effect van vetzuren." Er is nog een midden- en een rechterkolom,
alles door dwarsverbindingen met elkaar gekoppeld. Een enkele herkenbare term voor de
leek: EPA (eicosapentaeenzuur) aan de ene kant, GLA (gamma-linoleenzuur) aan de andere en
middenin het arachidonzuur. Op de onderste rij vreemde termen onder de noemer
‘eicosanoïden’. Het zijn metabolieten van deze drie vetsoorten –
prostagladines, tromboxanen en leukotriënen – die basale fysiologische processen
regelen of ontregelen.
Felperlaan noemt het schema gemakshalve
de ‘arachidonzuur-cyclus’. Voor deze ingewikkelde biochemische plattegrond zijn
in 1982 drie wetenschappers met een Nobelprijs bekroond. Het is Felperlaans bijbel. Wat
hij ermee laat zien is dat een voortdurend hoog insulineniveau uiteindelijk leidt tot een
overmaat aan ‘slechte’ eicosanoïden. En daar ligt naar zijn overtuiging de link
met alle ‘welvaartsziekten’.
Als zijn idee waar is, dan is Boudewijn
Felperlaan zelf er het levende bewijs van. Hij is 62 maar oogt als een gezonde vijftiger.
Strakke buik, bijna rimpelloos gelaat, beheerst energiek. Sinds twee jaar leeft hij
volledig naar zijn eigen inzichten. Dus staat hij rond het middaguur in de keuken te
roerbakken; hij zweert bij twee keer daags een warme maaltijd. En niks recepten-armoe.
"Ik maak een fantastische hutspot zonder aardappelen; probeer maar eens selderijknol
als vervanger!"
Vroeger had hij vaak last van hoofdpijn.
En na de lunch zat hij ‘opgefokt’ consulten te doen. "Maar bijna direct
nadat ik alle geconcentreerde koolhydraten uit mijn eten wegliet, kwamen er een helderheid
en een rust over me die ik nog nooit gekend had." Hij meldt net zulke wondere
effecten bij zijn patiënten. "Ik had een meneer met kakosmie; die rook voortdurend
poep, zelfs als zijn vrouw de lekkerste dingen had gekookt. Vreselijk! Hij had alle
specialisten al afgelopen, inclusief de psychiater. Niemand kon hem helpen. Maar kort
nadat hij op een koolhydraatarm dieet was overgestapt begon zijn reuk weer normaal te
functioneren." Een echte verklaring heeft Felperlaan er niet voor. Het weerhoudt hem
er niet van om bij vrijwel alle klachten eerst naar ‘zijn’ dieet te grijpen.
"Het gaat er immers om de
zelfgenezende werking van het lichaam te optimaliseren door blokkerende elementen weg te
nemen. Een hoog insulineniveau is zo’n ernstige blokkade." Wat bracht hem tot
het inzicht waardoor hij zo’n verklaard tegenstander van ‘dikke
koolhydraten’ is geworden?
Genezen door fors afvallen
"Simpele logica," is het antwoord. "Toen Onze Lieve Heer ons in de bosjes
wierp waren we voor ons eten aangewezen op besjes, zaden, vruchten, noten, kleine
insecten, knollen, bloemen en bladeren. Net als de sterk aan ons verwante gorilla’s
ook nu nog. Op zo’n dieet was en is ons biochemisch stelsel ingericht. Nog maar een
halve eeuw geleden stonden we veel dichter bij dat dieet dan vandaag de dag. We aten
natuurlijk wel brood en aardappelen, maar ook veel meer groenten dan nu én we hadden
vooral veel meer lichaamsbeweging."
Die beweging is net zo belangrijk als het
vermijden van een overdaad aan koolhydraten. "Van de glucose in ons bloed kan zestig
gram in de lever worden opgeslagen en driehonderd gram in de spieren. Al het meerdere
wordt omgezet in vet. Als je veel beweegt, verbruik je de glucose die in de spieren was
vastgelegd. Dat schept weer ruimte voor opslag na een volgende maaltijd; je ‘vet niet
op’."
En iedereen weet het: als je door flink
bewegen méér energie verbruikt dan er in je lever en spieren klaarligt, dan spreek je je
vetreserve aan. Je valt af. En dat afvallen werkt niet zelden wonderbaarlijk voor
diabetespatiënten. "Met drastisch afvallen kan je insulineresistentie verdwijnen, en
zelfs je diabetes." Dat geldt natuurlijk alleen voor type-2, waar de insulinespiegels
altijd erg hoog zijn, terwijl bij type-1 er chronisch tekort aan eigen insuline is.
Linolzuur: olie op het vuur
Felperlaan: "Met extreem veel
insuline kan het lichaam nog een redelijke bloedsuikerspiegel bereiken. Bijna alle dokters
kijken bij ‘suikergerelateerde’ klachten alleen naar het bloedsuiker. Is die
goed, dan heb je dus geen diabetes. Zo’n conclusie is dubbel mis. Want naast de
diabetes die zo’n patiënt wel degelijk heeft, is er ook sprake van een gevaarlijk
hoog insulinegehalte. Insuline doet veel meer dan alleen glucose opbergen. Het heeft
hormonale effecten, beïnvloedt het afweersysteem, geeft hart- en vaatproblemen, te hoog
cholesterol, hoge bloeddruk en nog veel meer ellende."
Boudewijn Felperlaan zag het met eigen
ogen. Sommige patiënten vertoonden alle verschijnselen van mastopathie, anderen klaagden
over chronische hoofdpijn of over voortdurende ontstekingen. Felperlaan liet dan steeds
hun insulinespiegel meten. Altijd weer lag die veel te hoog en altijd weer bracht het
koolhydraatarme dieet uitkomst. "Het is waar," lacht Felperlaan, "al
bedoelde hij het niet zo; afval-goeroe Atkins had op dit punt wel gelijk."
Het ontregelende effect van (teveel)
insuline op sekshormonen is biochemici bekend, net zo goed als de kwalijke invloed op
neurotransmitters en het aanjagen van het cholesterolniveau. Maar in de ervaring van
Felperlaan is de grootste ‘wandaad’ van teveel insuline de medeplichtigheid aan
de omzetting van linolzuur in ‘slechte’ eicosanoïden.
Wat die laatste over je lijf afroepen is
kort te typeren als ‘alles waar de dokter nsaid’s of prednison voor inzet’.
Niet echt fris dus. Linolzuur heeft bij het grote publiek, voor zo ver dat enig idee van
gezonde voeding heeft, een positieve klank. Dat zit in ‘gezondere’, en ook
duurdere margarine en bakproducten. "En in heel veel andere dingen, zoals
koekjes," zou Felperlaan later op het symposium uitroepen. "We krijgen veel te
veel van dat linolzuur, en samen met teveel insuline levert dat alleen maar teveel ellende
op."
‘Denk in hormonen’
In 1989 haalde Boudewijn Felperlaan zijn diploma orthomoleculaire geneeskunde. Hij was een
van de eersten. "Diploma nummer zes van cursusleider Gert Schuitemaker." Een
jaar eerder had Felperlaan aan zijn collega’s in de huisartsenpraktijk verteld wat
hij had ontdekt over de theorie van de vrije radicalen. Hij was in zijn gezicht
uitgelachen. Heel veel later gaf een van die collega’s zijn ongelijk toe; de man was
inmiddels zelf bezig met universitair onderzoek naar vrije radicalen.
Ook de ‘dikke koolhydraten
theorie’ lijkt weer goed voor hoon en cynisme. Maar op het symposium zou daar niks
van blijken. Ondanks het tamelijk speculatieve karakter van zijn verhaal kreeg Felperlaan
verbazend veel bijval van experts uit verschillende disciplines. Alle experts
onderschreven de eindconclusie van Felperlaan: ‘Denk bij je voeding niet in
calorieën, maar in hormonen.’ In de eettafel zou, volgens Felperlaan, gegraveerd
moeten staan: Let op je insulineniveau!
"Eigenlijk ben ik maar een armoedige
dokter natuurlijk," cijfert Felperlaan zichzelf weg. "Ik heb voor vrijwel elke
patiënt dat ene advies: ban de hooggeconcentreerde koolhydraten zoveel mogelijk uit. En
dan geef ik ze dat schema mee met de ‘arachidonzuur-cyclus’. Ik zou natuurlijk
ook gewoon dat advies, samen met het schema, aan de deur kunnen prikken. Hoefde ik niemand
meer te zien."
Maar zo is hij niet. Boudewijn Felperlaan
houdt van mensen en hij wil ze zien, spreken en bemoedigen. Persoonlijk contact is
bovendien de enige manier om na te gaan of een patiënt ook met psycho-emotionele –
chronische stress – problemen kampt. Want in die hoek schuilt naar Felperlaans
overtuiging de tweede grote oorzaak van veel ziekte.
Een boterham als kleine zonde
Ook al is voeding – en vooral wat er niet in thuishoort – het belangrijkste
recept dat dokter Felperlaan zijn patiënten biedt, een duwtje in de rug kan daar goed
bijpassen. Wat extra’s in de vorm van supplementen. Tenslotte is Felperlaan
orthomoleculair arts. Maar erg ingewikkeld maakt hij het niet. EPA is prima om het
arachidonzuurniveau zo laag mogelijk te houden. B6, B3, magnesium en zink passen ook
uitstekend in dat plaatje. "Maar ik werk nooit met enorme doses," zegt
Felperlaan. "Een goede multi is meestal voldoende."
Er klinken geluiden, ergens ver weg in
het huis. Felperlaan verontschuldigt zich en verlaat de kamer voor een paar minuten. Als
hij terugkomt neemt hij heerlijk kruidige geuren mee; elders in het huis wordt duidelijk
gekookt. En al zal het zonder aardappelen, brood, rijst of pasta zijn; het kan niet anders
dan lekker zijn. Felperlaan knikt en glimlacht breed op die suggestie.
Hij wil echter niet voor fanaat doorgaan. "Ik ben wel bezeten van mijn idee, maar ik
kan ook zondigen. Mijn vrouw en ik houden van fietsen. Als we nou een flinke trip gaan
maken, dan nemen we toch een paar boterhammen mee; je hebt op een bepaald moment energie
nodig en dan is een boterham gewoon heel makkelijk.’ Dat is het ook als er maar kort
tijd voor een lunchbereiding is. "Ook dan grijp ik wel eens naar brood in plaats van
te gaan staan roerbakken. En eerlijk is eerlijk: zo’n dikke volkorenboterham met
roomboter en oude kaas, da’s gewoon ouderwets smullen. Een kleine zonde."
QUOTES
· Insulinespiegel is grondoorzaak van
welvaartsziekten
· Vroeger begreep ik niet waarom de
patiënt ziek was
· Hooggeconcentreerde koolhydraten zijn
de pest voor de gezondheid
· Met afvallen kan insulineresistentie
verdwijnen
· Denk niet in calorieën, maar in
hormonen
Auteur: René de Vos,
wetenschapsjournalist
En hoe nu verder?
Ik heb mijn eigen methode en dagelijks
schema uitgewerkt op
www.antibakkerdieet.com
Kontaktgegevens
Dokter V B Felperlaan
Nieuw Baarnstraat 91
3743 BP Baarn
Tel: 035 - 5426760
Ron Fonteine (webmaster): ugamedia@wirehub.nl
Tel: 0346-330038
